Karaparanın Aklanması ile Mücadelede  Wolfsberg1 Kuralları

Aşağıda adı geçen belli başlı uluslararası özel bankalar

ABN AMRO Bank N.V.
Barclays Bank
Banco Santander Central Hispano, S.A.
Chase Manhattan Corporation
Citibank, N.A.
Credit Suisse Group
Deutsche Bank AG
HSBC
J.P. Morgan, Inc.
Société Générale
UBS AG

 Aşağıda yer alan ilkeleri uluslararası özel bankacılıkta sağlıklı iş yönetimi için önemli küresel bir rehber olarak kabul etmişlerdir.

Onay


 Bankalar, uluslararası uzmanlar olan Stanley Morris2 ve Prof. Mark Pieth'i3  katılmaya davet eden Uluslararası Şeffaflık'tan (Transparency International)4 bir ekiple işbirliği yapmışlardır. Uluslararası Şeffaflık ve uzmanlar ilkeleri para aklama, yolsuzluk ve ilgili diğer ciddi suçlarla mücadelede önemli bir adım olarak görmektedirler.

 Önsöz

 Aşağıda yer alan kuralların özel bankacılık ilişkileri için uygun olduğu anlaşılmaktadır. Piyasanın diğer kesimlerine ilişkin kurallar farklı olabilir. Bu kurallara uyulması için politika ve usul belirleme sorumluluğunun yönetime ait olduğu kabul edilmektedir.

1   Müşterinin kabulu: genel kurallar 
1.1  Genel
 Banka, dünya çapında işlemlerinin suç amacıyla kullanılmasını engelleme politikasını benimseyecektir. Banka, yalnızca servet ve fonlarının kaynağı makul olarak belirlenebilen müşterileri kabul etmek için çaba gösterecektir. Bu konuda birincil sorumluluk, kabul edilmesi için müşteriyi destekleyen özel bankacıya aittir. Yalnızca iç inceleme usulleri gereğinin yerine getirilmiş olması, özel bankacının bu temel sorumluluğunu ortadan kaldırmaz.

 1.2  Kimliğin belirlenmesi
 Banka müşterilerinin ve intifa hakkı sahiplerinin kimliğini belirlemek için makul önlemleri alacak ve müşteriyi ancak bu süreç tamamlandıktan sonra kabul edecektir.

1.2.1        Müşteri

.     Gerçek kişiler: Kimlik, resmi kimlik belgelerine veya o koşullar altında uygun olabilecek diğer kanıtlara bakılarak bankayı tatmin edecek şekilde belirlenecektir.
·        Şirketler, ortaklıklar, vakıflar: Usulüne uygun kuruluş ve mevcudiyete ilişkin belgeye dayalı kanıtlar bankaya verilecektir.
·        Trust'lar: Yedi eminlerin kimlikleriyle birlikte kuruluş ve mevcudiyete ilişkin uygun kanıtlar bankaya verilecektir.
·        Kimlik belgeleri, açılış tarihinde geçerli olmalıdır.

1.2.2        İntifa hakkı sahibi

 Tüm hesaplar için intifa hakkı sahibi belirlenmelidir. Aşağıda belirtilen ilkelere göre belirlenen esas intifa hakkı sahiplerinin tümü konusunda gereken özen gösterilmelidir:

·        Gerçek kişiler: Hesap bir şahıs adına açılmış olduğunda, özel bankacı müşterinin kendi namına hareket edip etmediğini belirlemelidir. Bu konuda kuşku doğduğunda, banka hesap sahibinin hangi sıfatla ve kimin namına hareket ettiğini belirleyecektir.

·        Tüzel kişiler: Müşteri özel yatırım şirketi gibi bir şirket olduğunda, özel bankacı, fonları temin edeni, hisse senetlerinin asıl sahibini (sahiplerini) ve örneğin şirket müdürleri ve bu müdürlere talimat verme yetkisine sahip olanlar gibi, fonları kontrol eden kişileri belirlemek için şirket yapısını yeterince anlayacaktır. Özel bankacı diğer hissedarlarla ilgili olarak daha fazla özen göstermeye gerek olup olmadığı konusunda makul bir yargıya varacaktır. Bu ilke, paylara bölünmüş sermayenin nama yazılı veya hamiline yazılı olup olmadığına bakılmaksızın uygulanır.

·        Trust'lar: Müşteri yedi emin olduğunda, özel bankacı, fonları temin edeni (örneğin, mülkiyet haklarını tescil eden kişiyi), fonları kontrol edenleri (örneğin, yedi eminler) ve yedi eminleri görevden alma yetkisine sahip olan şahıs veya varlıkları belirlemek için şirket yapısını yeterince anlayacaktır. Özel bankacı daha fazla özen göstermeye gerek olup olmadığı konusunda makul bir yargıya varacaktır. 

·        Adi ortaklıklar: Yukarıda yer alan ilkeler adi ortaklıklara da uygulanır.

1.2.3. Para yöneticileri ve benzer aracılar adına açılan hesaplar

 Özel bankacı aracı konusunda gereken özeni gösterecek ve aracının bankayı tatmin edecek biçimde, kendi müşterilerine gereken özen işlemini uygulayıp uygulamadığını veya gereken özenin gösterilmesine ilişkin yasal bir yükümlülüğünün olup olmadığını belirleyecektir.

1.2.4. Vekaletnameler / Yetkili imza sahipleri

 Müşteri tarafından vekaletname sahibi bir şahıs veya bir başka yetkili imza sahibi tayin edildiğinde, müşteri hakkında gereken özenin gösterilmesi genellikle yeterlidir.

1.2.5 Bankaya gelen müşteriler ve elektronik bankacılık ilişkileri ile ilgili uygulamalar

 Hesap açılmadan önce, bankaya gelen müşterilerin veya elektronik kanallar aracılığıyla başlatılan ilişkilerin, gereken özenin daha fazla gösterilmesini gerektirip gerektirmediği banka tarafından belirlenecektir.

1.3  Gereken özen

 Aşağıda belirtilen kategorileri kapsayan bilgilerin derlenmesi ve kaydedilmesi gereklidir:

·        Hesap açma amacı ve nedenleri
·        Beklenen hesap faaliyeti
·        Servetin kaynağı (net varlığı yaratmış olan ekonomik faaliyetin tanımı)
·        Tahmini net varlık
·        Fonların kaynağı (hesabın açılması için alınan paranın kaynağının ve transfer yollarının     
tanımı)
·        Eğer varsa, ticari itibarla ilgili bilgileri doğrulayacak referanslar veya diğer kaynaklar.

Herhangi bir müşteri ile ilgili olarak gerekli özen işleminin uygulanması için diğer önlemler (örneğin, olumlu ve güvenilir referanslar) yeterli olmadığında, hesap açılmadan önce müşteri ile görüşme yapılacaktır.

1.4  Gözetim sorumluluğu

 Tüm yeni müşterilerin ve yeni hesapların, özel bankacı dışında en az bir kişi tarafından onaylanması şartı uygulanacaktır.

2. Müşterinin kabul edilmesi: ilave özen / dikkat gerektiren durumlar

 2.1 Numaralı veya alternatif isimli hesaplar

 Numaralı veya alternatif isimli hesaplar yalnızca, müşterinin ve intifa hakkı sahibinin kimliği banka tarafından belirlendiğinde kabul edilecektir.

2.2 Yüksek riskli ülkeler

 Banka, güvenilir kaynaklarca para aklamayı önleyen yeterli standartları olmadığı veya suç ve yolsuzluk açısından yüksek risk oluşturduğu belirlenen ülkelerde ikamet eden müşteri ve intifa hakkı sahiplerini ve kaynağı bu ülkeler olan fonları daha fazla incelemeye tabi tutacaktır.

2.3 Offshore (Kıyı) yetki alanları

 Offshore yetki alanlarında kurulmuş varlıklarla ilgili riskler bu rehberde yer alan gerekli özen usulleri kapsamındadır.

2.4 Yüksek riskli faaliyetler
 Servetlerinin kaynağını, para aklamaya yatkın olduğu bilinen faaliyetlerin oluşturduğu müşteriler ve intifa hakkı sahipleri daha fazla incelemeye tabi olacaklardır.

2.5 Kamu görevlileri
 Devlet görevlileri, devlet kuruluşlarının üst düzey yöneticileri, siyasetçiler, önemli siyasi parti görevlileri, vb. gibi kamunun güven duyduğu pozisyonlarda bulunan veya bulunmuş olan bireyler ile bu bireylerin aileleri ve yakın dostları daha fazla inceleme gerektirir.

3     Müşteri dosyalarının güncelleştirilmesi
 Tanımlanmış bir esasa göre ve/veya önemli değişiklikler olduğunda müşteri dosyalarının güncel hale getirilmesi sorumluluğu özel bankacıya aittir. Özel bankacının denetim görevlisi veya kontrolden sorumlu bağımsız bir şahıs, uygunluğu ve eksiksizliği sağlamak için müşteri dosyalarının ilgili bölümlerini düzenli olarak gözden geçirecektir. Bu incelemelerin sıklığı ilişkinin ölçeğine, karmaşıklığına ve içerdiği riske bağlı olacaktır.

4   Olağandışı veya şüpheli faaliyetlerin belirlenmesine ilişkin uygulamalar

 4.1  Olağandışı veya şüpheli faaliyet tanımı

 Bankanın olağandışı veya şüpheli faaliyetlerin belirlenmesine ilişkin yazılı bir politikası olacaktır. Bu politikada neyin şüpheli veya olağandışı kabul edildiği tanımlanacak ve örnekleri verilecektir.

Olağandışı veya şüpheli faaliyetler aşağıda belirtilenleri içerebilir:

·        Gerekli özen dosyasına uygun olmayan hesap işlemleri veya diğer faaliyetler
·        Belirli bir tutarın üzerindeki nakit işlemleri
·        Hesaba para yatırma, hesaptan para çekme ve hesaptan havale yapma işlemleri (Pass-
through / in-and-out)
·        Hesaba para yatırma, hesaptan para çekme ve hesaptan havale yapma işlemleri (Pass-    
through / in-and-out).

4.2  Olağandışı veya şüpheli faaliyetlerin belirlenmesi

 Olağandışı veya şüpheli faaliyetler aşağıdaki yöntemler aracılığıyla belirlenebilir:

·        İşlemlerin izlenmesi
·        Müşteri ile ilişkiler (toplantılar, görüşmeler, ülke içi ziyaretler, vb)
·        Üçüncü taraflardan edinilen bilgiler (örneğin, gazeteler, Reuters, internet)
·        Müşterinin içinde bulunduğu ortam (örneğin kendi ülkesindeki siyasi durumu) hakkında
özel bankacının edindiği / iç bilgiler.

4.3  Olağandışı veya şüpheli faaliyetlerin izlenmesi

 Özel bankacı, yönetim ve/veya kontrol işlevini yerine getiren bölüm olağandışı veya şüpheli faaliyetlerin geçmişini inceleyecektir. Güven uyandıran makul bir açıklama olmadığında kontrol işlevini yerine getiren bölümün:

·        daha fazla incelemeye tabi tutarak iş ilişkisini sürdürmesine
·        İş ilişkisini sona erdirmesine
·        İş ilişkisini ilgili makamlara rapor etmesine karar verilecektir.

İlgili makamlara rapor etme işlemi kontrol işlevini yerine getiren bölüm tarafından gerçekleştirilecek olup, üst düzey yönetimin bu durumdan haberdar edilmesi gerekebilir (örneğin, Kıdemli Uygunluk Görevlisi, En Üst Düzeyde Yetkili Görevli (CEO), Kıdemli Denetçi, Genel Danışman). Yerel yasa ve yönetmeliklere uygun olarak varlıklar bloke edilebilir ve işlemler kontrol bölümünün onayına tabi tutulabilir.

5        İzleme

 Yeterli bir izleme programı yapılmış olmalıdır. Hesap hareketlerinin izlenmesi konusunda birincil sorumluluk özel bankacıya aittir. Özel bankacı önemli işlemler ve hesapta artan hareket konusunda bilgili olmalı ve özellikle olağandışı veya şüpheli faaliyetleri tanıyabilmelidir (4.1'e bakınız). Banka, yerine getirilecek bu sorumlulukların otomatik sistem veya diğer araç kullanımıyla ne ölçüde desteklenmesi gerektiğine karar verecektir.

6        Kontrol sorumlulukları

 Çeşitli “kontrol katmanları” (örneğin, özel bankacı, bağımsız işlemler birimi, Uygunluk, İç Denetim) tarafından yerine getirilecek standart kontrol usullerini belirleyen yazılı bir kontrol politikası benimsenmiş olmalıdır. Kontrol politikası zamanlama, ne ölçüde kontrol yapılacağı, kontrol edilecek alanlar, sorumluluklar ve izleme, vb. gibi konuları kapsayacaktır.

7        Rapor Etme

 Para aklama konularında yönetime düzenli olarak rapor vermek için bir sistem kurulmuş olmalıdır (örneğin, ilgili makamlara verilecek raporların sayısı, izleme araçları, uygulanabilir yasa ve yönetmeliklerde yapılan değişiklikler, personele verilen eğitimin kapsamı ve sayısı).

8        Eğitim, öğretim ve bilgilendirme

 Banka müşterilerle ilişkide bulunan personel ile Uygunluk birimi personeli için para aklama işlemlerinin belirlenmesi ve önlenmesi konusunda bir eğitim programı belirleyecektir. Düzenli eğitim (örneğin, yıllık) olağandışı veya şüpheli faaliyetlerin belirlenmesi ve izlenmesi konusunu da içerecektir. Bunun yanısıra, personele para aklamanın önlenmesine ilişkin yasa ve yönetmeliklerde yapılan önemli değişiklikler konusunda da bilgi verilecektir.

Yeni personele para aklamanın önlenmesine ilişkin usullerle ilgili rehber verilecektir.
Banka, para aklamanın önlenmesi ile ilgili tüm belgelere ait kayıtların saklanmasına ilişkin şartlar koyacaktır. Belgeler en az beş yıl süreyle saklanmalıdır.

9        Kayıtların saklanmasına ilişkin şartlar
 Banka para aklamanın önlenmesi ile ilgili tüm belgelere ait kayıtların saklanmasına ilişkin şartlar koyacaktır. Belgeler en az beş yıl süreyle saklanmalıdır.

10    İstisnalar ve sapmalar
 Banka, bağımsız bir birimin risk değerlendirmesini ve onayını gerektiren bir istisna ve sapma usulü belirleyecektir.

11    Para aklanmasını önleme organizasyonu

 Banka, para aklamanın önlenmesinden sorumlu olacak, yeterli sayıda personeli bulunan bağımsız bir bölüm kuracaktır (örneğin, Uygunluk, bağımsız kontrol birimi, Hukuk bölümü).

___________________________________________________________________
Notlar ve Referanslar:
1.       Wolfsberg İsviçre'de, bu kuralların düzenlenmesi için önemli bir çalışma oturumunun düzenlendiği yerdir.
2.       Uluslararası Şeffaflık (Transparency International-TI) hükümetlerin sorumluluğunu artırmayı ve uluslararası ve ulusal yolsuzlukları engellemeyi amaç edinen, Berlin'de yerleşik Hükümet Dışı bir Örgüttür. TI 70'den fazla ülkede faaliyette bulunmaktadır. TI, kurucusu ve Yönetim Kurulu başkanı Peter Eigen ile ABD bölümü başkanı Fritz Heimann tarafından temsil edilmiştir.
3.       Stanley E. Morris, Para Aklamanın Önlenmesi ile ilgili konularda uluslararası Danışmandır. FinCEN'in başkanı ve Para Aklanmasına ilişkin Mali Eylem Gücü (FATF) üyesidir.
4.    Prof. Mark Pieth Basel, İsviçre'de hukuk profesörüdür. OECD Rüşvet ve Yolsuzluk Çalışma Grubu Başkanı ve Para Aklanmasına ilişkin Mali Eylem Gücü (FATF) eski üyesidir.

Yukarıdaki metin bildirgenin ilk halidir. Bildirge Mayıs 2002'de revize edilmiştir. Orjinal metni için referans adresi: http://www.wolfsberg-principles.coml